Μαζικη κουλτουρα και Υψηλη Τεχνη: η συνδεση της πολιτικης με τον πολιτισμο

ARTS michael_jackson_andy_warhol_painting-500x577ΕΝΑΣ ΑΚΤΙΒΙΣΤΗΣ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ-ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ.

Ο Ακτιβισμός ως έννοια ανήκει γενικά στην ηθική παρόρμηση του εθελοντισμού, όπου ο άνθρωπος εφαρμόζει ανάλογες δράσεις-πράξεις για το κοινό καλό. Οι μεγαλύτερες σήμερα εκδηλώσεις (δραστηριότητες) ακτιβισμού αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη προστασία του περιβάλλοντος, της εργασίας, της μόρφωσης κ.λπ. που παρουσιάζονται με διάφορες μορφές δράσης, όπως υπαίθριες συναυλίες, πορείες, απεργίες, κινητοποιήσεις καθαρισμού, αναδάσωσης, φιλανθρωπίες κ.λπ. Ο Μάικλ ήταν ένας αγωνιστής της τέχνης, που έκφραζε την ιδεολογία του μέσα από αυτήν.

Σκηνές που συναντἀμε σε βίντεο όπως τα: Man in the mirror, Heal the world, They don’t care about us, Bad, Black or White, Earth Song. Σημαντικοί ακτιβιστές ήταν ο Μαχάτμα Γκάντι, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο Τζον Λένον, προσωπικότητες τις οποίες ο Μάικλ θαύμαζε και που συχνά τον ακούμε να τους αναφέρει σε συνεντεύξεις ή ομιλίες του, ή βλέπουμε να εμφανίζονται σε βίντεο, όπως αυτό του Man in the mirror. Στον καλλιτεχνικό χώρο ο όρος αυτός αποδίδεται με την ίδια σημασία του εξπρεσιονισμού, στο δε θέατρο και κινηματογράφο χαρακτηρίζει τη θεματολογία εκείνη που παρουσιάζει γενικά ρεαλιστικές λύσεις των διαφόρων κοινωνικών προβλημάτων.

ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ

Ποια είναι η ουσία της τέχνης; ποια η σχέση της με την πραγματικότητα; Η αστική αισθητική που απευθύνεται σε συντηρητικές κοινωνίες είναι κομφορμισμός και φορμαλισμός. Παράδειγμα, είναι ο Φρεντ Ασταίρ, ο οποίος ήταν ένας καλλιτέχνης που η τέχνη του είχε εμπνευστεί περισσότερο από την αριστοκρατία, παρά από τον λαό. Ο Μάικλ ήταν καθαρά λαϊκός καλλιτέχνης, που τον απασχολούσαν τα προβλήματα του κόσμου.

Η τέχνη για την τέχνη δεν είναι το ζητούμενο γιατί κινείται σε ένα πεδίο που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ειναι μιά ιδέα.Πίσω από την τέχνη υπάρχει η ιδεολογία του καλλιτέχνη και ο σκοπός του. H μαζική κουλτούρα δε προσφέρει στον άνθρωπο κανενός είδους τροφής στην ψυχή. Η αληθινή τέχνη δίνει προτεραιότητα της ηθικής της ζωής ανεξάρτητα από την απόλαυση που προκαλεί. Και αυτό ακριβώς ήταν που συνδύαζε άριστα ο Μάικλ μέσα από την τέχνη του. Γι᾽αυτό τον λόγο δεν θεωρώ τον Μάικλ Τζάκσον διασκεδαστή, entertainer, όπως τον αποκαλούν στην Αμερική, αλλά ψυχαγωγό. Αυτός  δηλαδή που οδηγεί την ανθρώπινη ψυχή σε ένα ανώτερο πνευματικό επίπεδο. Κριτήριο της τέχνης του ήταν να επιδράσει στο κοινό και μέσα από έναν συγκινησιακά εκκεντρικό τρόπο να προκαλέσει το ενδιαφέρον του κοινού για το κοινό καλό και να επηρεάσει τους ανθρώπους να κάνουν μία πράξη, να αναλάβουν μία δράση εθελοντικά και να περάσει το μήνυμα του εθελοντισμού για έναν καλύτερο κόσμο. Πράγμα που δεν έκανε ο Φρεντ Ασταίρ, ούτε ο Έλβις, ούτε οι Μπήτλς με εξαίρεση τον Τζων Λένον ο οποίος ήταν επίσης ακτιβιστής, και συμμετείχε σε αντιπολεμικές διαδηλώσεις, όπως αυτή, ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ.

Ο Μάικλ χρησιμοποίησε την διασημότητα του και την επιτυχία του, παγκοσμίως, για να περάσει το κοινωνικοπολιτικό του μήνυμα.

Η αναπαράσταση της πραγματικότητας, του ρεαλισμού συνδέεται με τον εξπρεσιονισμό όπου συνδυάζεται με τον ντανταϊσμό, πρόδρομος της ποπ άρτ, όπου η ουσία της τέχνης της ποπ-αρτ, όπου η καταναλωτικότητα εξελίσσεται σε μορφή τέχνης ώστε να αναδείξει ότι αυτού του είδους η αστική ζωή είναι υπερτιμημένη, χωρίς το αληθινό νόημα και την ουσία της ζωής που είναι η πνευματικότητα. Η ποιητική της διάσταση, η μαγεία της βοηθάει την κοινωνία να κατανοήσει την πραγματικότητα και να προβληματιστεί, να αντιδράσει με σκοπό την διεύρυνση της συνείδησης του ανθρώπου – θεατή, την επαναστατική μεταμόρφωση της κοινωνίας. “Η τέχνη δεν είναι μίμηση. Η τέχνη υπηρετεί μιά ιδέα”, όπως έλεγε ο Πλάτωνας. Αυτή είναι η βάση της τέχνης.  Η τέχνη για την τέχνη κλείνεται στον εαυτό της και δεν έχει την ανταπόκριση και την αλληλεπίδραση με το κοινό, τον άνθρωπο.

Η απελευθέρωση από κάθε είδους καταπίεσης και βίας, διακρίσεων και ανισότητας όπου δεν μπορεί να διανοηθεί κανείς την δυνατότητα του αντίθετου και της διαφορετικότητας, ο Μάικλ την πρόσφερε μέσα από τον χορό του  και το μετέφερε στο κοινό του. Ηταν ένας οργιαστικός, μεθυστικός χορός θριάμβου της ψυχής όπου ο άνθρωπος απελευθερωνόταν από την καταπίεση της ύπαρξης του και της ελευθερίας του από τα κοινωνικά πλαίσια. Η ελευθερία εντάσσεται πάντα μέσα στους θεσμούς της αρετής και της ηθικής για το κοινό καλό.

Η ελευθερία της έκφρασης και ο Μαύρος Πάνθηρας

Η ελευθερία της πνευματικής δημιουργίας έχει να κάνει περισσότερο με τις πολιτικές θέσεις του καλλιτέχνη. Η λογοκρισία καταπιέζει την ελευθερία έκφρασης του καλλιτέχνη, όταν αυτός θίγει σοβαρά προβλήματα της κοινωνίας, ειδικά όταν το έργο του έχει πολιτικές αιχμές, και ενοχλεί. Αυτό συνέβη με τον χορό του Μαύρου Πάνθηρα. Το τελευταίο 5λεπτο του βίντεο του Black or White, λογοκρίθηκε και κόπηκε. Αυτό το θέμα το αναλύουμε σε λεπτομέρειες και ιστορικά στοιχεία στην ανάρτηση με θέμα την ανάλυση αυτού του μέρους. Μία επαναστατική καλλιτεχνική πράξη χρησιμοποιεί την μαζική κουλτούρα για να περάσει το πολιτικό της μήνυμα του καλλιτέχνη και διαπαιδαγωγεί και αναπτύσσει. Η απλούστευση και ατελής τέχνη μειώνει την αξία του έργου και το περιεχόμενο του. Μια παρηκμασμένη τέχνη που δεν προσφέρει τίποτα παρά μονο διασκέδαση λειτουργεί ενάντια στις προοδευτικές ιδέες. Αντικαθιστά το παλιό με το καινούργιο, την συμφωνία της μορφής με το περιεχόμενο. Πολύπλευρος. Μπορεί να ξεκινάει από την μεταφυσική πλευρά του ανθρώπινου όντος όπου η ψυχή είναι ενεργειακή ύλη και κίνηση στο σύμπαν και φτάσει στην φιλοσοφία της υλιστικής γήινης πραγματικότητας και την αναπαράστασή των νόμων που διέπουν την κοινωνία. Οι: Μαχάτμα Γκάντι, Τζων Λέννον, Μάρτιν Luther King, περνάνε στα πλάνα του Man in the mirror. Το βίντεο θίγει μείζοντα θέματα κοινωνικοπολιτικά: τον πόλεμο, την πυρηνική ενέργεια, την βία, την εξουσία, την φτώχεια, την ανισότητα, την ειρήνη, την αρρώστεια.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Δεν νοείται πολιτική χωρίς πολιτισμό και πολιτισμός χωρίς πολιτική. Είναι δύο αλληλένδετα πεδία όπου ο καλλιτέχνης είναι αυτός που προβληματίζεται για την πολιτική ζωή και την φέρνει στο φως, την κοινωνεί με το κοινό του. Μέσω της μαζικής κουλτούρας διαπαιδαγώγησε και ευαισθητοποίησε τις μάζες στα κοινωνικά προβλήματα, στην καταστροφή της φύσης, τον πόλεμο, την φτώχεια, τις αρρώστειες, πως πρέπει να είναι ο έρωτας, η αγάπη, πως πρέπει να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας για έναν καλύτερο κόσμο αφού αυτά είναι το μέλλον, αυτά είναι “οι αυριανοί πατέρες και μητέρες”, όπως έλεγε. Ήταν ένας ευαίσθητος άνθρωπος με βαθειά συναισθήματα. ‘Εθετε ερωτήματα μέσα από τα τραγουδια του. Πολλοί ακτιβιστές έχουν αφιερώσει την ζωή τους στην προστασία του περιβάλλοντος και πολλοί έχουν δολοφονηθεί από ομάδες που θέλουν να εκμεταλευτούν την φύση για οικονομικά οφέλη, όπως ας πούμε ο θάνατος των ζώων για να παραχθούν γούνες, οι εμπρησμοί των δασών για να γίνουν γή και να πουληθεί κ.α. Ο ακτιβιστικός σκοπός του Μάικλ Τζάκσον ήταν η προστασία των άρρωστων και δυσπραγούντων παιδιών, ορφανών και εγκαταλελειμένων. Αυτό ήταν μία γερή αφορμή για τον πόλεμο που εξαπόλυσαν εναντίον του όταν γνωρίζουμε ότι τα παιδιά εκπορνεύονται ή τα απαγάγουν για πώληση οργάνων, πολλά εκ τω οποίων είναι παιδιά μεταναστών που χάνονται στα μεγάλα ταξίδια από την χώρα τους στην χώρα του προορισμού τους.

Γιατί σκοτώνεις ένα παιδί; Ο Ισπανός Ραμόν Σάντσες, ένα 9χρονο αγόρι, σκοτώθηκε στις αναταραχές του 1992, στο Λος Άντζελες. Ο Ryan White υπέφερε από AIDS από παιδί και πέθανε στα 18 του. Ενα ευαίσθητο και άκακο παιδί. Ο πόλεμος, η καταστροφή της φύσης. Στο Black or White θίγει τον ρατσισμό και την ανισότητα. Γιατί συμβαίνει αυτό; γιατί υπάρχουν υπερπλήρεις φυλακές, γιατί υπάρχουν όπλα στα παιδιά; από προέρχεται η εγκληματικότητα; (They don’t care about us) Εκανε ανθρωπιστικό έργο και αυτό προσπαθούσε να περάσει στον κόσμο. Συνέλαβε, μέσα από την δυσμορφική διαταραχή σώματος, ένα ψυχολογικό του πρόβλημά που τον οδήγησε στις πλαστικές εγχειρήσεις, να αλλάζει συνεχώς μορφή, που έχει να κάνει με τα εξωτερικά στοιχεία ενός ανθρώπου. Ο άνθρωπος αλλάζει ούτως ή άλλως, σε σχέση με το πως αισθάνεται διαμορφώνεται και η έκφραση του προσώπου του, του σώματός του. Είναι δηλαδή αντικατοπτρισμός της ψυχής. Ο άνθρωπος στον καθρέφτη σε προσδιορίζει εξωτερικά και εσωτερικά. Ειναι όπως ο άρρωστος αλλάζει μορφή και γίνεται ασχημότερος. Τό ίδιο και όταν ένας άνθρωπος όταν είναι δυστυχισμένος ή ευτυχισμένος. Δεν είναι τυχαίο ότι με την αλλαγή του χρώματός του σε λευκό, τα λευκά χαρακτηριστικά που επέλεξε να κάνει με την πλαστική εκείνη την εποχή, το 91, γράφτηκε το Black or White που μιλάει για Ισότητα. Περιλαμβάνεται δε, έναν δίσκο με τίτλο Dangerous (Επικίνδυνη).

Οι στίχοι στον συγκεκριμένο δίσκο των υπόλοιπων κομματιών γενικότερα, έχουν να κάνουν με κοινωνικά-πολιτικά προβλήματα: την απομόνωση,  τον έλεγχο των μαζών, την φτώχεια, τον πόλεμο. Το εξώφυλλο του δίσκου είναι το πιο πολύπλοκο εξώφυλλο στην δισκογραφία του Μάικλ και είναι γεμάτο συμβολισμούς που θα αποκρυπτογραφήσουμε με λίγη έρευνα. Τίποτα δεν έκανε τυχαία ο Μάικλ. Ολα είχαν έναν στόχο και ένα υπόβαθρο. Ολη του η τέχνη είναι ένα ΣΥΜΒΟΛΟ!

ΜΑΖΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΥΨΗΛΗ ΤΕΝΧΗ: ΠΩΣ Ο ΜΑΙΚΛ ΤΖΑΚΣΟΝ ΚΑΤΑΦΕΡΕ ΝΑ ΤΑ ΣΥΝΔΕΣΕΙ. 

Ο Μάικλ Τζάκσον δεν ήταν μόνο “διασκεδαστής”. Ο Μάικλ Τζάκσον ήταν ένας σκεπτόμενος άνθρωπος με βαθειά κουλτούρα και μόρφωση, μία μεγάλη καλλιτεχνική μορφή.  Πέρασε από την μαζική κουλτούρα στην ποπ κουλτούρα και μετά στην υψηλή τέχνη. Πέρασε μηνύματα κοινωνικοπολιτικά. ‘Εδινε όλο του το είναι όχι μόνο για να χαρεί ο κόσμος, να περάσει ευχάριστα, να φύγει από τις σκέψεις του, που ούτως ή άλλως ήταν και αυτό μέσα στους σκοπούς του. Το να κάνει τους ανθρώπους ευτυχισμένους μέσα από την μουσική του, από ότι έλεγε ο ίδιος. Ηταν μουσικοθεραπευτής. Αλλά, άσκησε και επιρροή στις μάζες μέσα από τους στίχους των τραγουδιών του και τα  κοινωνικοπολιτικά τους μηνύματα. Στην Ελλάδα η λέξη “διασκεδαστής” (entertainer) δεν χρησιμοποιείται συχνά. Ο τρόπος που παρουσίαζε τα κομμάτια του που είχαν πολιτική και κοινωνική χροιά, αλλά και το ανθρωπιστικό έργο από τις πωλήσεις των τραγουδιών του, όπως και στο ερωτικό κομμάτι ο Μάικλ δεν είχε καμμία σχέση με τον φτηνό και χυδαίο αισθησιααμό άλλων καλλιτεχνών που αποτέλεσαν και αποτελούν “σύμβολο του σεξ”. Ο Μάικλ παρουσίαζε την ρομαντική πλευρά, το άπιαστο του έρωτα, την πνευματικότητα και αθωότητα του έρωτα, αλλά και την διονυσιακή και οργιώδη πλευρά του.