Tags

, , , , ,

File:Michael_Jackson_-_Black_or_White small

Ένα από τα πιο σημαντικά, αν όχι το σημαντικότερο κομμάτι και βίντεο του Μάικλ Τζάκσον με κοινωνικοπολιτικό μήνυμα είναι το Black or White. Ενα τραγούδι και βίντεο κλίπ  ορόσημο για την καριέρα και την μετέπειτα ζωή του. Συνδυάζει πολλά είδη τεχνών και οπτικά εφέ πρωτοποριακά για την εποχή.

“Ο Χορός του Μαύρου Πάνθηρα” που προβάλλεται στο τελευταίο 5λεπτο του βίντεο πρεσβεύει την ελευθερία της πολιτικής και κοινωνικής εκφρασης του καλλιτέχνη, και εκθέτει προβληματισμούς μέσα από χορευτικές συμβολικές κινήσεις και ενδυματολογικές και σκηνοθετικές αιχμές που  προκάλεσαν αντιδράσεις εναντίον του και άφησαν εποχή. Το κομμάτι, κατά βάση, προβάλλει κοινωνικοπολιτικό μήνυμα ενάντια στον ρατσισμό, την βία και την καταπίεση, αφού αναφέρεται στην ιστορία της δουλείας στην Αμερική, από την Αγγλοκρατία και τον Αμερικάνικο Εμφύλιο Πόλεμο και τα οικονομικά συμφέροντα δούλων και αφεντικών, λευκών και μαύρων, την ίδρυση της ΚΚΚ (κου-κλουξ-κλαν) το 1866, και την ίδρυση των Μαύρων Πανθήρων το 1966. Ουσιαστικά, η ανάλυσή μας περιλαμβάνει ιστορικά στοιχεία (Παγκόσμια Ιστορία και Ιστορία των ΗΠΑ), για την καλύτερη κατανόηση της φιλοσοφίας του κομματιού και γιατί αυτό το κομμάτι συγκεκριμένα ενόχλησε τόσο πολύ.

Στις 17 Νοεμβρίου 1991 το βίντεο για το τραγούδι Black or White μεταδόθηκε συγχρόνως από τα τηλεοπτικά δίκτυα MTV, BET, VH1, και Fox και έδωσε σε αυτά τα κανάλια τα υψηλότερα ποσοστά τηλεθέασης. Πράγμα που σημαίνει ότι ο Μάικλ άδραξε την ευκαιρία να περάσει το μήνυμα στον κόσμο.

Το βίντεο κλιπ συνδυάζει τον κινηματογράφο, την μουσική, το τραγούδι, το θέατρο και τον χορό και απαρτίζεται από τρία μέρη:

1. μία μικρή κινηματογραφική κωμική σκηνή που θυμίζει παιδική ταινία
2. το κυρίως τραγούδι του οποίου οι στίχοι είναι ανατρεπτικοί και εναλάσσει την χαρούμενη μουσική με το ραπ και τον κοινωνικοπολιτικό στίχο.
3.  το γ’μέρος του βίντεο, το θεατρικό – χορευτικό μέρος το οποίο εκτυλίσσεται σε ένα θεατρικό σκηνικό, γνωστό ως “Ο Χορός του Μαύρου Πάνθηρα”

Η λογοκρισία

“Ο Χορός του Μαύρου Πάνθηρα”,  το μικρό 5λεπτο φιλμ και τελευταία επίμαχη σκηνή του βίντεο,  λογοκρίθηκε από την πρώτη στιγμή της κυκλοφορίας του. Οι κριτικές εστίασαν στην σεξουαλική κίνηση του Τζάκσον, αλλά ουσιαστικά ήταν οι σκηνές βίας που έγιναν αφορμή να λογοκριθεί το βίντεο. Αρκετοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως η λογοκρισία διαστρέβλωσε και κατέστρεψε το κεντρικό μήνυμα της σκηνής: την οργή και την απόγνωση των περιθωριοποιημένων Αφροαμερικανών.

Το 1999, οκτώ χρόνια μετά, σε συνέντευξη του στο MTV ο Μάικλ εξηγεί γιατί σκηνοθέτησε με αυτόν τον τρόπο την χορευτική σκηνή του Μαύρου Πάνθηρα.

Α´ Μέρος 

Το βίντεο ξεκινάει με κωμικό και ανάλαφρο ύφος όπου κανείς δεν μπορεί να φανταστεί τι θα επακολουθήσει στο τέλος αυτού του “χαριτωμένου” τραγουδιού. Ο Μάικλ ουσιαστικά, είναι σαν να παίζει ένα παιχνίδι, σαν να μας στήνει μία “παγίδα”, όπου με την ελαφράδα της εισαγωγής μας παραπλανά ότι αυτό που θα ακούσουμε είναι ένα παιδικό τραγουδάκι που αρχίζει με μία σκηνή που σε κάνει να γελάς.

Η πρώτη σκηνή ξεκινάει από τον ουρανό μέσα σε λάμψεις και αστέρια δείχνοντας την γή από ψηλά. Η ιδέα  είναι ότι η γή δεν είναι παρά ένας μικρός πλανήτης στο αχανές του σύμπαντος. Ο υποτιθέμενος “δορυφόρος” ἤ κάποιο”ιπτάμενο αντικείμενο” (η κάμερα δεν μας δείχνει τι είναι αυτό που έρχεται από το διάστημα) προσγειώνεται στην άσφαλτο τρέχοντας με μεγάλη ταχύτητα. Ακούει μουσική και σταματάει έξω από το σπίτι όπου ένα 10χρονο παιδί (Μacaulay Culkin) ακούει πάρα πολύ δυνατά ροκ μουσική και χορεύει σαν τρελλό  στην κρεββατοκάμαρα του μέσα στη νύχτα,  ενώ ο πατέρας του παρακολουθεί αγώνα ραγκμπυ και η μητέρα διαβάζει ένα χαζοπεριοδικό που έχει ως πρωτοσέλιδο τον τίτλο “Με είχε απαγάγει ένα UFO”.

Οι άνθρωποι αυτοί κάθονται αναπαυτικά στις πολυθρόνες τους, στην τακτοποιημένη ζωή τους, είναι ασφαλείς και βολεμένοι, και δεν γνωρίζουν τι συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο.

Ο πατέρας εξοργίζεται , γιατί χάνει και η ομάδα του,  φωνάζει στο παιδί να σταματήσει την ροκ μουσική, την οποία θεωρεί σκουπίδια, και να πάει στο κρεββάτι του για ύπνο κλείνοντας με τόση δύναμη την πόρτα που πέφτει το κάδρο (με τον Μάικλ)  που ήταν κρεμασμένο πάνω της και σπάει!
Το παιδί αντιδρά και παίρνει την εκδίκησή του μέσω της μουσικής σπρώχνοντας τεράστια ηχεία στο σαλόνι.
Φοράει ένα δερμάτινο γάντι και με μία ηλεκτρική κιθάρα παίζει ένα εκκωφαντικά δυνατό ακόρντο όπου καταστρέφεται το σπίτι σπάζοντας τα παράθυρα.

Ο πατέρας μαζί με την πολυθρόνα εκσφενδονίζεται προς τα πάνω, σπάει την οροφή ουρλιάζοντας με μία φωνή που θυμίζει Ταρζάν και πετώντας πάνω από την υδρόγειο στην άλλη άκρη του πλανήτη προσγειώνεται στην Αφρική καθώς ήρεμα λιοντάρια καθισμένα, τον κοιτούν με απορία να πέφτει ουρανοκατέβατος…. Κοιτάζει με έκπληξη, χωρίς να καταλαβαίνει που βρίσκεται και τι συμβαίνει, κάποιους μαύρους ιθαγενείς βαμμένους κυνηγούς με αυτοσχέδιες ασπίδες να πλησιάζουν τα λιοντάρια…

Β᾽ Μέρος

Από εκεί ακριβώς ξεκινάει η εισαγωγή του τραγουδιού με την ηλεκτρική κιθάρα.

Ενδυματολογικά, το τραγούδι ξεκινάει με τον Μάικλ να φοράει μαύρο παντελόνι με επιγονατίδες με ένα λευκό μπλουζάκι και ένα λευκό πουκάμισο ελεύθερα απ’ έξω να ανεμίζει σαν “λευκή σημαία” εκεχειρείας.

Ο πατέρας καθισμένος στην πολυθρόνα μέσα στη σκόνη και το χώμα παρακολουθεί με απορία τον Τζάκσον να χορεύει και να τραγουδάει και να χορεύει διαδοχικά με φυλές μαζί τους τον χορό κάθε φυλής, από τέσσερις ηπείρους του πλανήτη με τις παραδοσιακές στολές τους: Τους πανύψηλους βαμμένους Αφρικανούς ιθαγενείς – κυνηγούς που χορεύουν έναν χορό απο την Δυτική Αφρική, εν συνεχεία ένα γκρουπ από Ταϋλανδές χορεύτριες και μία Ινδή (Ασία) , Ινδιάνους ιθαγενείς της Αμερικής, και ένα γκρουπ Ρώσων χορευτών που χορεύουν μέσα στο χιόνι (Ευρώπη). Το χιόνι και οι χορευτές μετατρέπονται σε παιχνίδι, μία χιονόμπαλα,  στα χέρια τών δύο μωρών, ένα μαύρο και ένα λευκό να κάθονται πάνω στην υδρόγειο και να περιεργάζονται το παιχνίδι.

Το τραγούδι ξεκινάει και ο Μάικλ μέσα απο τους αντιρατσιστικούς στίχους σε “υποψιάζει” ειδικά στην ξαφνική αλλαγή της μουσικής σε ένα δυνατό hard rock που τραγουδάει με έναν επαναστατικό, οργισμένο ήχο εν μέσω πυροβολισμών, τανκς και φωτιών, “κουράστηκα από αυτόν τον διάβολο, κουράστηκα από αυτό το σκουπίδι, κουράστηκα από την εκμετάλευση και δεν φοβάμαι κανέναν…”. Το θέμα αρχίζει να ξεδιπλώνεται.

Το ραπ

Στο ραπ οι στίχοι μιλάνε καθαρά για πολιτικά θέματα που αφορούν παγκόσμια τους λαούς και την εκμετάλευσή τους  από εξουσίες, που υποτίθεται ότι το τραγουδούν παιδιά μαύρα και λευκά σε μία φτωχογειτονιά  φορώντας ένα μαύρο μπουφάν. Στο τέλος του βίντεο χαμογελάει και σου λέει “είτε είσαι μαύρος, είτε είσαι λευκός είναι το ίδιο δύσκολο να επιβιώσεις”.

Τα μνημεία

Μετά η κάμερα δείχνει τον Τζάκσον να τραγουδάει πάνω στο άγαλμα της Ελευθερίας στην Νέα Υόρκη ενώ από κάτω διακρίνονται παγκόσμια ιστορικά μνημεία και τεχνολογικά επιτεύγματα: Την Σφίγγα της Giza (Αίγυπτος), την Αγία Σοφία (Κωνσταντινούπολη), τον Παρθενώνα (Ελλάδα), το Taj Mahal (Ινδία), St. Basil’s Cathedral (Ρωσία), τις Πυραμίδες της Γκύζας (Αίγυπτος), την γέφυρα Golden Gate Bridge (Σαν Φραντσίσκο) , το Big Ben (Λονδίνο) και τον Πύργο του Eiffel (Παρίσι).

Τα ιστορικά στοιχεία που παρουσιάζονται στο βίντεο αυτό, όπως και γιατί έχει επιλέξει τις συγκεκριμένες φυλές δεν είναι τυχαίο ιστορικά και πολιτικά, και ουσιαστικά προβάλουν μέσα από την καλλιτεχνική πλευρά την ιδεολογία του Μάικλ Τζάκσον και πως την εξέφρασε συμβολικά μέσα από το τραγούδι  και το αμφιλεγόμενο βίντεο του “Black Or White”.

Το οπτικό εφέ και οι μεταμορφώσεις

Το τέλος του τραγουδιού είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό αφού παρουσιάζονται διαδοχικά τα πρόσωπα ανθρώπων από διάφορες φυλές να χορεύουν καθώς το ένα πρόσωπο μεταμορφώνεται σε άλλο. Πρόκειται για ένα ειδικό οπτικό εφέ, το Morphing (μορφομετατροπέας ή μεταμόρφωση), που παρουσιάζει τον μετασχηματισμό μιάς εικονας σε μιά άλλη. Το εφέ αυτό πρωτοχρησιμοποιήθηκε σε ταινία το 1988 (The Terminator).
Στην τηλεόραση το είδαμε πρώτη φορά στο βίντεο του Μάικλ Τζάκσον Βlack or White. Επτά χρόνια αργότερα, το 1998, θα το δούμε να το χρησιμοποιεί η Μαντόνα στο βίντεο-κλιπ της Frozen όπου μεταμορφώνεται σε άγρια μαύρα πουλιά και σε μαύρο μολοσσό.
Το Morphing χρησιμοποιείται για να μεταμορφωθεί ο Μάικλ σε πάνθηρα στο 3ο και λογοκριμένο μέρος του κομματιού. Η τεχνική του όσον αφορά στο περπάτημα και την αιλουροειδή κίνηση του Μάικλ όταν μετατρέπεται σε πάνθηρα είναι εκπληκτική. Αυθεντική τέχνη σε συνδυασμό με την τεχνολογία. 

Το κοινωνικοπολιτικό αντιρατσιστικό μήνυμα

Ο Μάικλ στιχουργικά και σκηνοθετικά μας διηγείται πως η μουσική, και γενικότερα η τέχνη που εκφράζει την κοινωνία και τον κόσμο, δεν έχει σύνορα. Σπάει τα στερεότυπα, τον συντηρητισμό παρ’ όλο που κάποιοι την θέλουν να κινείται σε έναν περιορισμένο χώρο, μία οικογένεια.

Οικογένεια δεν σημαίνει απαραίτητα σύνολο προσώπων, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με πολύ στενό συγγενικό δεσμό (ο πατέρας, η μητέρα και τα παιδιά τους) και συνήθ. ζουν στην ίδια κατοικία.

Οικογένεια αναφέρεται σε ένα σύνολο αξιών που συγκροτούν και στηρίζουν μιά κοινωνία. Αυτό μπορεί να είναι η πατρίδα, μία θρησκεία, μία ιδεολογία.

Και αυτό ακριβώς είναι που τονίζει μεταφορικά στην σκηνή με την οικογένεια ο Μάικλ. Αυτή η οικογένεια δεν έχει συναισθηματικούς δεσμούς ουσίας γιατί είναι αποξενωμένοι ο ένας από τον άλλον. Ο καθένας είναι στον κόσμο του και αποκομμένος από τον κόσμο του άλλου. Το ίδιο συμβαίνει και σε όλο τον πλανήτη όχι μεμονωμένα στις σχέσεις των ανθρώπων αλλά και στις σχέσεις των χωρών, και υπαινίσσεται τον πόλεμο και την εκμετάλευση.

Ο ρατσισμός, ο διαχωρισμός ανθρώπων, ζώων, φυτών, χωρών, δηλαδή, δεν έχει επιστημονική βάση. Οι ανισότητες είναι κοινωνικές δομές που έχουν να κάνουν με συμφέροντα οικονομικά, πολιτικά, παιχνίδια εξουσίας, θρησκείες που μέσα από αυτές ελέγχονται και χειραγωγούνται οι λαοί.

Η φύση είναι πλασμένη με αυτόν τον τρόπο και έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και λειτουργίες. Μπορεί το μυρμήγκι να μην είναι το ίδιο σε δυναμική με έναν ελέφαντα αλλά είναι ίσα γιατί το καθένα προσφέρει κάτι στην φύση και αυτή είναι η ισορροπία και η αρμονία. Και ουσιαστικά, αυτό που εκφράζεται στο κομμάτι  είναι ότι η φύση είναι πιο δυνατή από τον άνθρωπο.

To θέμα του ρατσισμού υπήρξε και στον χώρο του αθλητισμού. Οι μαύροι πρωταθλητές έσπαγαν ρεκόρ, και τους έπαιρναν τα μετάλια και τον τίτλο πίσω. Απέκλεισαν μαύρους αθλητές από αγώνες για 20 χρόνια, όπως συνέβη το 1926. Μαύροι αθλητες έλαβαν μέρος σε αγώνες, είκοσι χρόνια μετά, το 1946. Το άλλο τρομερό, ήταν ότι τους κατηγορούσαν για εγκλήματα που δεν είχαν διαπράξει,  με σκοπό να τους κλείσουν φυλακή, και να εμποδίσουν, καθαρά, ρατσιστικά, την μαύρη φυλή να  αναδείξει τις ικανότητές της. Κάποιοι από αυτούς τους αθλητές ήταν πρώην σκλάβοι. Αυτό ακριβώς έχει ως θέμα, η ταινία του Κεν Μπερνς, “Unforgivable Blackness”, (Το Ασυγχώρητο Μαύρο Χρώμα)

unforgivable blackness movie

To Making of του Black or White (στιγμιότυπα)

για το Β μέρος 2/5 – Ανάλυση των στίχων
πατήστε εδώ